Panopticon

Geplaatst op

Vandaag de dag is camerabeveiliging een onlosmakelijk deel van de maatschappij. Onze verdere zoektocht naar mensen verantwoordelijk te houden vereist dit middel. Maar in onze zoektocht zie ik mensen vaak aanstoot nemen tegen bordjes waarmee men aankondigt dat er cameratoezicht is. Ik zie dit echter als een rechtvaardig en belangrijk middel om een balans te slaan. Observatie zonder weet heeft een diepe impact op het menselijke zijn. Om daar meer van te weten hoeven we alleen te kijken naar Bentham’s Panopticon

Bentham

Bentham is vooral bekend als de eerste utilist. Voor hem was moraliteit een simpele berekening van aggregaat geluk om te kijken of een actie moreel of immoreel is. Dit is voor ons een misschien te wat kille analyse voor onze smaak maar er waren ook voordelen aan deze benadering. Omdat er retributieve elementen waren in het gerechtssysteem was Bentham zijn quasi wiskunde een welkome verandering. Bentham zijn visie was dat gevangenisstraf met fysieke arbeid onrechtvaardig was. Hij zag gevangenis als een plek waar je je tijd moest uitzetten. De calculatie bracht hem bij zijn architectonische hoogtepunt, het Panopticon.

Panopticon

Het Panopticon, alziend, was een gevangenis vorm waar alle cellen circulair gericht waren op een grote galerij. Alle cellen keken uit op en toren die met gespiegeld glas bedekt was. Zo konden bewakers vanuit de toren een gevangene zien zonder dat de gevangene dit kan weten. Voor Bentham was dit efficiënt. Zo kon men immers met minder bewakers meer gevangen bewaken. Ook streed Bentham met dit model tegen overvolle cellen, iedereen kreeg zijn eigen cel. Bentham ging echter wel te ver met zijn model. Als gevangenis je tijd uitzitten is dan moet je alle negatieve verstoringen en positieve verstoringen verwijderen. Zo mochten gevangen gezamenlijk eten maar niet met elkaar praten. Ondanks de zwaarste lijfstraffen bleven gevangen proberen te communiceren, zo erg was hun honger naar contact. In hun cel werden mensen langzaam gek. Het Panopticon werkte iets te goed. Mensen bleven inderdaad goed gedrag vertonen. Maar het dreef ze ook als persoon tot het randje. Een persoon, zo bekeken en zo eenzaam, ving vliegen en bond ze vast aan touwtjes gemaakt van zijn haar. Hij hield lange en diepe gesprekken met ze.

Bordjes dus

Ja bordjes dus. Bekeken worden zonder weet is permanent bekeken worden. Wat wij doen in het publiek is nou eenmaal gebonden aan zwaarder maatstaven, maar soms moeten die ook kunnen verslappen. Laten we de camera’s aankondigen, zodat we verantwoord er mee omgaan.